W artykule:
- Kalendarium zmian w dokumentacji zasiłkowej ZUS w 2026 roku
- Najpierw ustal płatnika – kto wypłaca zasiłek, a kto kompletuje dokumenty?
- Nowe formularze w eZUS – Z-15, ZAM oraz wycofany Z-3b
- Zasiłek opiekuńczy na jednym druku Z-15
- Wspólny formularz ZAM i zasady dołączania aktu urodzenia
- Likwidacja Z-3b oraz aktualizacja Z-3 i Z-3a
- Podział obowiązków w praktyce – tabela i studia przypadków
- Podsumowanie
- Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Z-15 zamiast dwóch wniosków o zasiłek opiekuńczy, wspólny formularz ZAM dotyczący zasiłku macierzyńskiego za poszczególne okresy oraz całkowite wycofanie zaświadczenia Z-3b. Nowe formularze w eZUS zmieniły obieg dokumentów zasiłkowych, a błąd w ich wyborze lub pominięcie weryfikacji wersji roboczych może wstrzymać wypłatę świadczenia. Wyjaśniamy, jakie dokumenty składa ubezpieczony, a za co odpowiada pracodawca.
Kalendarium zmian w dokumentacji zasiłkowej ZUS w 2026 roku
Reforma dokumentacji zasiłkowej została rozłożona na trzy kluczowe etapy, których rozróżnienie pozwala uniknąć błędów w działach kadr i księgowości:
1 lipca 2026 r. – weszła w życie ustawa zmieniająca z dnia 13 lutego 2026 r., nowelizująca art. 61b ustawy zasiłkowej. Od tego dnia wnioski i załączniki przesłane przez płatnika składek do ZUS w prawidłowo podpisanym dokumencie elektronicznym mają pełną moc prawną. Pracodawca nie musi dosyłać papierowych oryginałów tylko dlatego, że użył skanu, choć ZUS zachował prawo zażądania oryginału w razie wątpliwości. Ścieżka papierowa pozostała jednak dopuszczalna.
24 października 2026 r. – weszła w życie zasadnicza część rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2026 r. (Dz.U. poz. 1316), a nowe wzory druków udostępniono na portalu zus.pl.
13 listopada 2026 r. – ZUS zakończył wdrożenie techniczne nowych formularzy w portalu eZUS. Do czasu aktualizacji formularzy w eZUS ZUS rozpatrywał uprawnienia do zasiłków zarówno na podstawie dotychczasowych formularzy dostępnych w portalu, jak i nowych wzorów udostępnionych na zus.pl. Samo korzystanie w tym okresie ze starszej wersji formularza w eZUS nie oznaczało więc konieczności ponownego składania dokumentacji.
Wraz z aktualizacją portalu eZUS 13 listopada 2026 r. ZUS usunął robocze oraz niewysłane wersje formularzy objętych zmianami – również z zakładki „Zlecenia”. Działy kadr powinny pilnie zweryfikować status wszystkich dokumentów przygotowanych przed tą datą, aby nie narazić firmy na przekroczenie ustawowego terminu ich przekazania do ZUS. |
Najpierw ustal płatnika – kto wypłaca zasiłek, a kto kompletuje dokumenty?
Aby prawidłowo ustalić obieg dokumentów, przedsiębiorca musi najpierw określić, kto pełni rolę płatnika zasiłku. Zgodnie z art. 61 ust. 1–2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, o podmiocie wypłacającym zasiłek decyduje co do zasady liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego według stanu na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego:
powyżej 20 ubezpieczonych – świadczenia ustala i wypłaca pracodawca (płatnik składek),
nie więcej niż 20 ubezpieczonych – zasiłki wypłaca ZUS (podobnie jak w przypadku świadczeń przysługujących po ustaniu tytułu ubezpieczenia).
Jeżeli płatnik na 30 listopada poprzedniego roku nie zgłaszał nikogo do ubezpieczenia chorobowego, liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonał takiego zgłoszenia. Uwzględnia się nie tylko pracowników, lecz także inne osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu, np. objętych nim zleceniobiorców. Zasiłki przedsiębiorców i osób współpracujących wypłaca ZUS niezależnie od liczby osób zgłaszanych przez płatnika
Należy przy tym odróżnić wynagrodzenie chorobowe (finansowane ze środków pracodawcy za pierwsze 33 dni lub 14 dni niezdolności do pracy w roku na podstawie art. 92 Kodeksu pracy) od zasiłku chorobowego. Nawet gdy zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca nie jest zwolniony z obowiązków formalnych. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, płatnik składek przekazuje wniosek i dokumenty niezbędne do przyznania oraz wypłaty świadczenia niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od ich otrzymania. Obowiązek ten wynika z art. 61b ust. 5 ustawy zasiłkowej. Przekazanie zaświadczenia płatnika składek, zawierającego dane o wynagrodzeniu lub przychodzie, przewiduje natomiast art. 61 ust. 3 tej ustawy.
Przy elektronicznym zwolnieniu lekarskim nie należy czekać na dostarczenie jego wydruku przez pracownika. Jeżeli świadczenie ma wypłacić ZUS, zgodnie z jego wyjaśnieniami zaświadczenie płatnika składek przekazuje się w terminie 7 dni od otrzymania zwolnienia na profilu płatnika.
Nowe formularze w eZUS – Z-15, ZAM oraz wycofany Z-3b
Nowe formularze ZUS 2026 porządkują dotychczasowe wzory, łącząc wnioski o zbliżonym charakterze i eliminując zbędne zaświadczenia.
Zasiłek opiekuńczy na jednym druku Z-15
Dotychczasowe wnioski Z-15a (opieka nad dzieckiem) oraz Z-15b (opieka nad innym członkiem rodziny) zostały zastąpione jednym formularzem Z-15. Pracownik wskazuje w nim okoliczności sprawowania opieki oraz liczbę wykorzystanych w danym roku dni zasiłku. Zamiast rozbudowanych pytań o zatrudnienie i system zmianowy drugiego rodzica, wprowadzono uproszczone oświadczenie o braku innego domownika mogącego zapewnić opiekę.
Nie oznacza to jednak zniesienia ustawowych warunków nabycia prawa do świadczenia. Zgodnie z art. 34 ustawy zasiłkowej nadal obowiązuje kluczowy wyjątek: obecność innego domownika nie wyklucza prawa do zasiłku przy opiece nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat. Samo elektroniczne zwolnienie lekarskie nie zawiera wszystkich informacji potrzebnych do ustalenia prawa do zasiłku opiekuńczego, dlatego co do zasady konieczne jest złożenie wniosku Z-15. Nie trzeba jednak składać go ponownie przy kolejnym nieprzerwanym okresie opieki nad tym samym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, jeżeli okoliczności wskazane we wcześniejszym wniosku nie uległy zmianie.
Wspólny formularz ZAM i zasady dołączania aktu urodzenia
Nowy wniosek ZAM połączył dotychczasowe formularze ZAM, ZUR oraz ZAO. Służy on do ubiegania się o zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu ojcowskiego. Ubezpieczony wypełnia wyłącznie części właściwe dla swojej sytuacji, a połączenie druków nie oznacza automatycznego przyznania wszystkich okresów świadczenia.
Warto rozróżnić wniosek o udzielenie urlopu składany pracodawcy od wniosku o zasiłek kierowanego do ZUS. Przepisy dopuszczają, aby sprawę w ZUS zainicjowało zaświadczenie płatnika składek. Przykładowo pracownik korzystający z urlopu ojcowskiego, za który zasiłek wypłaca ZUS, składa wniosek urlopowy pracodawcy i nie ma obowiązku samodzielnego wysyłania odrębnego druku ZAM przez własne konto eZUS.
Zmieniły się także wymogi dotyczące odpisu aktu urodzenia dziecka:
Gdy wypłaca ZUS – co do zasady wystarczą dane identyfikacyjne dziecka (w tym numer PESEL, jeżeli został nadany, data i miejsce urodzenia) oraz rodzica, dzięki którym ZUS sam pozyska akt z rejestru stanu cywilnego. Jeśli pobranie danych okaże się niemożliwe, organ wezwie do przedstawienia dokumentu, wyznaczając na to co najmniej 14 dni od otrzymania wezwania.
Gdy wypłaca pracodawca – dokument potwierdzający urodzenie dziecka nadal musi trafić do dokumentacji kadrowej. Uproszczenie nie obejmuje również automatycznie każdego zagranicznego dokumentu stanu cywilnego.
Likwidacja Z-3b oraz aktualizacja Z-3 i Z-3a
Rozporządzenie zlikwidowało zaświadczenie płatnika składek Z-3b, składane dotychczas m.in. przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. Wycofanie Z-3b nie oznacza jednak braku formalności – osoby te nadal muszą złożyć właściwy wniosek (np. ZAM lub ZAS-53) wraz z wymaganymi załącznikami. Jednocześnie zachowano i zaktualizowano formularze Z-3 dla pracowników oraz Z-3a dla określonych ubezpieczonych niebędących pracownikami, np. ubezpieczonych zleceniobiorców. Z-3a nie dotyczy m.in. osób prowadzących pozarolniczą działalność, osób z nimi współpracujących, duchownych oraz marynarzy. Dostosowano również wzory druków ZAS-53, ZAS-12, ZAS-24, ZNp-7 oraz Z-10.
| Przekazując dokumentację pracownika przy nieprzerwanych okresach zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS, pracodawca nie powiela automatycznie formularza Z-3 przy każdym kolejnym okresie urlopu. Z kolei przy chorobie pracownika objętego e-ZLA wysłanie przez pracodawcę druku Z-3 zastępuje wniosek pracownika ZAS-53. |
Podział obowiązków w praktyce – tabela i studia przypadków
| Rodzaj świadczenia/sytuacja | Co robi ubezpieczony | Co przekazuje płatnik składek |
| Choroba pracownika (wypłaca ZUS) | Przekazuje dodatkowe dane, jeśli są wymagane. Przy e-ZLA i Z-3 nie składa osobno ZAS-53. | Z-3 przy pierwszym zwolnieniu; przy dalszym nieprzerwanym okresie ZAS-12 albo uzupełnione Z-3. |
| Zasiłek opiekuńczy | Co do zasady składa Z-15 i wymagane dokumenty. Nie składa ponownie Z-15 przy nieprzerwanej kontynuacji opieki nad tą samą osobą, jeśli wcześniej podane okoliczności się nie zmieniły. | Gdy płaci ZUS: Z-3 i dokumenty pracownika (przy kontynuacji możliwe ZAS-12). Gdy płaci firma: wypłaca świadczenie. |
| Zasiłek macierzyński pracownika | Składa wnioski urlopowe, oświadczenia i dane dziecka; ZAM zależnie od trybu sprawy. | Gdy płaci ZUS: Z-3 oraz informacje o udzielonym urlopie i pozostałe dokumenty (w ciągu 7 dni). |
| Choroba po ustaniu zatrudnienia | Składa do ZUS wniosek (np. ZAS-53) oraz oświadczenie Z-10 przy pierwszym wniosku. | Były pracodawca przekazuje Z-3, jeżeli potrzebne dane nie zostały wcześniej wysłane. |
| Macierzyński przedsiębiorcy lub osoby współpracującej | Składa bezpośrednio do ZUS wniosek ZAM wraz z wymaganymi dokumentami. | Nie składa się Z-3b (przedsiębiorca pozostaje płatnikiem składek, ale nie sporządza tego zaświadczenia). |
Przykład 1.
Spółka, której pracownikom zasiłki w 2026 r. wypłaca ZUS, otrzymała 16 listopada 2026 r. na profilu eZUS elektroniczne zwolnienie lekarskie dotyczące opieki nad chorym 6-letnim dzieckiem pracownika. Tego samego dnia pracownik przekazał podpisany wniosek Z-15. Pracownik złożył w nim oświadczenie, że nie ma innego domownika mogącego zapewnić opiekę. Dział kadr zweryfikował wykorzystany w roku kalendarzowym limit dni opieki, wypełnił zaktualizowane zaświadczenie Z-3 i najpóźniej do 23 listopada 2026 r. (w terminie 7 dni) wysłał przez eZUS druk Z-3 wraz ze elektroniczną kopią podpisanego wniosku Z-15. Firma nie musiała wysyłać papierowego oryginału pocztą.
Przykład 2.
Osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej urodziła dziecko w listopadzie 2026 r. Aby otrzymać zasiłek macierzyński, składa do ZUS nowy formularz ZAM, podając swoje dane identyfikacyjne oraz dane dziecka wraz z nadanym numerem PESEL. Nie dołącza już wycofanego zaświadczenia Z-3b ani odpisu aktu urodzenia, ponieważ ZUS pobierze akt z rejestru stanu cywilnego. Gdyby jednak dane w rejestrze nie były jeszcze widoczne, ZUS wezwie ubezpieczoną do dostarczenia aktu, wyznaczając na to co najmniej 14 dni.
Podsumowanie
Wdrożone jesienią 2026 roku zmiany w formularzach eZUS upraszczają obieg dokumentacji zasiłkowej poprzez scalenie wniosków opiekuńczych w jeden druk Z-15, zastąpienie dotychczasowych formularzy ZAM, ZUR i ZAO jednym formularzem ZAM oraz likwidację zaświadczenia Z-3b. Dla pracodawców kluczowe pozostaje ustalenie, czy w danym roku pełnią rolę płatnika zasiłków, rygorystyczne przestrzeganie 7-dniowego terminu wysyłki dokumentów do ZUS oraz skontrolowanie zakładki z wersjami roboczymi w eZUS po aktualizacji systemu.
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
1. Czy samo zwolnienie lekarskie e-ZLA wystarczy, aby ZUS wypłacił zasiłek chorobowy lub opiekuńczy?
Nie. Przy zasiłku chorobowym pracownika płatnik składek musi przekazać do ZUS zaświadczenie Z-3 (a przy kontynuacji ZAS-12 lub zaktualizowane Z-3). W przypadku zasiłku opiekuńczego e-ZLA nie zawiera wszystkich danych potrzebnych do ustalenia uprawnienia, dlatego co do zasady pracownik składa dodatkowo wniosek Z-15. Nie trzeba składać go ponownie przy kolejnym nieprzerwanym okresie opieki nad tą samą osobą, jeżeli okoliczności wskazane we wcześniejszym wniosku nie uległy zmianie.
2. Czy każdy pracownik ubiegający się o zasiłek za urlop ojcowski musi samodzielnie wysłać ZAM przez eZUS?
Nie. Pracownik składa pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego wraz z wymaganymi dokumentami. Jeśli świadczenie wypłaca ZUS, sprawę inicjuje dokumentacja przekazana przez pracodawcę – pracownik nie musi składać odrębnego wniosku ZAM ze swojego konta eZUS.
3. Czy wycofanie formularza Z-3b oznacza, że pracodawca nie składa już Z-3 za pracowników?
Nie. Wycofanie Z-3b dotyczy wyłącznie określonych grup ubezpieczonych niebędących pracownikami, takich jak przedsiębiorcy czy osoby współpracujące. Jeżeli świadczenie wypłaca ZUS, płatnik składek nadal przekazuje zaświadczenie Z-3 dotyczące pracownika albo Z-3a dotyczące odpowiedniej grupy ubezpieczonych niebędących pracownikami. Wycofanie Z-3b nie zniosło tych obowiązków.
4. Czy płatnik składek musi dosyłać papierowe oryginały dokumentów przesłanych elektronicznie przez eZUS?
Nie. Od 1 lipca 2026 r. elektroniczne kopie wniosków i załączników przesłane w prawidłowo podpisanym dokumencie elektronicznym mają pełną moc prawną. Papierowy oryginał należy dostarczyć wyłącznie wtedy, gdy ZUS wezwie do jego okazania z powodu uzasadnionych wątpliwości.
5. Co oznacza zapisanie formularza jako roboczego w eZUS po 13 listopada 2026 r.?
Zapisanie dokumentu jako roboczego lub w zakładce „Zlecenia” nie oznacza jego skutecznego złożenia w ZUS. Ponieważ 13 listopada 2026 r. ZUS usunął robocze wersje aktualizowanych formularzy, należy każdorazowo upewnić się, że wniosek został podpisany, wysłany i posiada urzędowe poświadczenie przedłożenia.
Autor: Emilia Lazarowicz