Polski system prawno-podatkowy stoi w obliczu jednej z najszerszych i najbardziej wielowymiarowych reform ostatnich lat. Przedsiębiorcy, dyrektorzy finansowi oraz działy księgowe muszą przygotować się na jednoczesne wejście w życie pakietów deregulacyjnych oraz głęboko uszczelniających dochody Skarbu Państwa. Z jednej strony prawodawca znosi dotkliwe sankcje kosztowe za błędy na białej liście podatników czy w mechanizmie podzielonej płatności, z drugiej – drastycznie ogranicza dostępność ryczałtu, zaostrza reguły estońskiego CIT, rozszerza odpowiedzialność solidarną w VAT na usługi niematerialne oraz modyfikuje zasady działania fundacji rodzinnych. Planowane zmiany podatkowe od 2027 r. wymuszą gruntowny przegląd procesów fakturowania, procedur weryfikacji kontrahentów oraz struktur holdingowych. Brak odpowiedniego przygotowania organizacyjnego to bezpośrednie ryzyko utraty płynności finansowej, sankcji administracyjnych i osobistej odpowiedzialności karno-skarbowej osób zarządzających.

Rewolucja w podatku VAT – odpowiedzialność solidarna za usługi niematerialne i skład VAT

Jednym z najważniejszych elementów nowelizacji ustawy o podatku od towarów i usług (ustawa z 4 września 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 1270 ) jest bezprecedensowe rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej nabywcy na mocy art. 105a ustawy o VAT. Dotychczas instytucja ta dotyczyła wyłącznie towarów wrażliwych, wymienionych w załączniku nr 15. Od 1 stycznia 2027 r. katalog ten zostanie uzupełniony o załącznik nr 16, obejmujący szeroki wachlarz usług niematerialnych.

W wykazie znalazły się m.in.:

• usługi związane z oprogramowaniem i doradztwem komputerowym (PKWiU 62.01, 62.02.2),

• zarządzanie stronami internetowymi i hosting (PKWiU 63.11.12),

• usługi rachunkowo-księgowe (PKWiU 69.20.2),

• doradztwo w zarządzaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej (PKWiU 70.22),

• usługi reklamowe oraz badania rynku i opinii publicznej (PKWiU 73.1, 73.2),

• usługi związane z zatrudnieniem i rekrutacją (PKWiU 78),

• administracyjna obsługa biura (PKWiU 82).

Odpowiedzialność solidarna nabywcy za zaległości podatkowe usługodawcy znajdzie zastosowanie, gdy transakcja jest udokumentowana fakturą na kwotę brutto co najmniej 15 000 zł lub gdy łączna wartość netto usług nabytych od jednego podmiotu w danym miesiącu przekroczy 50 000 zł. Przesłanką jej uruchomienia jest wiedza lub uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że podatek nie zostanie odprowadzony do urzędu skarbowego (np. zaniżona, nierynkowa cena bez ekonomicznego uzasadnienia).

Przykład 1.

W marcu 2027 r. spółka z o.o. Beta nabyła od jednej agencji doradczej trzy odrębne świadczenia: audyt IT za kwotę 14 000 zł brutto (11 382,11 zł netto), analizę rynku za 22 000 zł brutto (17 886,18 zł netto) oraz wsparcie rekrutacyjne za 32 000 zł brutto (26 016,26 zł netto). Żadna z pojedynczych faktur nie przekroczyła 50 000 zł, jednak łączna wartość netto usług z załącznika nr 16 od jednego dostawcy wyniosła: 11 382,11 zł + 17 886,18 zł + 26 016,26 zł = 55 284,55 zł netto. W związku z przekroczeniem miesięcznego pułapu 50 000 zł netto, spółka Beta zostanie objęta reżimem odpowiedzialności solidarnej za ewentualny niezapłacony VAT sprzedawcy w odniesieniu do wszystkich trzech transakcji, chyba że płatności zrealizowano w mechanizmie podzielonej płatności.

Kolejną istotną nowością w VAT jest wdrożenie procedury składu VAT (nowe art. 138k–138za). Rozwiązanie to pozwala na składowanie i wielokrotny obrót towarami na terytorium kraju ze stawką 0% VAT. Podatek rozliczany jest dopiero w momencie zakończenia procedury (np. wyprowadzenia towaru na rynek krajowy) i musi zostać fizycznie uregulowany w urzędzie w terminie 5 dni od dnia zakończenia procedury składu VAT. Wyjątek od wymogu zapłaty w 5 dni stanowi sytuacja, gdy wyprowadzenie towaru ze składu jest bezpośrednio powiązane z udokumentowanym eksportem lub wewnątrzwspólnotową dostawą towarów (WDT).

Wśród korzystnych modyfikacji w VAT warto wskazać także uchylenie art. 103 ust. 4, co oznacza zniesienie obowiązku wpłaty podatku w terminie 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia (WNT) środków transportu przez czynnych podatników. Od 2027 r. transakcje te będą rozliczane na zasadach ogólnych w pliku JPK_V7. Ponadto, w ślad za wyrokami TSUE (sprawa C-114/22), odmowa prawa do odliczenia VAT nie będzie już opierana na zarzucie pozorności z Kodeksu cywilnego, lecz wyłącznie na instytucji nadużycia prawa z art. 5 ust. 5 ustawy o VAT.

Modyfikacje w PIT, CIT i drastyczne cięcie ryczałtu

Pakiet projektów procedowanych w parlamencie (w tym projekty UD458 i UD116) gruntownie przebudowuje obciążenia dochodowe. Kluczową wiadomością dla sektora MŚP jest drastyczne ograniczenie dostępności ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Ustawodawca zakłada powrót do limitu przychodów uprawniających do ryczałtu na poziomie 250 000 euro (obecnie 2 000 000 euro). To ośmiokrotna redukcja, która w praktyce wykluczy z tej formy opodatkowania dziesiątki tysięcy małych i średnich przedsiębiorców. 

W podatku PIT projektowana jest nowa, trzystopniowa skala podatkowa (art. 27 ust. 1):

• dochód do 130 000 zł – stawka 12% minus kwota zmniejszająca podatek (3 600 zł),

• dochód od 130 000 zł do 150 000 zł – podatek wynosi 12 000 zł + 24% od nadwyżki ponad 130 000 zł,

• dochód powyżej 150 000 zł – podatek wynosi 16 800 zł + 32% od nadwyżki ponad 150 000 zł.

Kwota wolna pozostaje na poziomie 30 000 zł. Równolegle do 130 000 zł podwyższony zostaje roczny limit 50% kosztów uzyskania przychodów dla twórców. Należy jednak pamiętać o klauzuli warunkowości: nowa, łagodniejsza skala PIT wejdzie w życie wyłącznie pod warunkiem wejścia w życie wskazanych przepisów o wyższej stawce CIT oraz obniżenia progu ryczałtu.

W podatku CIT projektuje się bowiem nową stawkę 22% podstawy opodatkowania dla podmiotów, których przychody przekraczają 50 000 000 euro lub należą do grup kapitałowych objętych opodatkowaniem wyrównawczym Pillar 2 (przychody skonsolidowane od 750 mln euro). Podwyższona zostaje również danina solidarnościowa – ze stawki 4% do 5% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł (płatna po raz pierwszy w nowej stawce do 2 maja 2028 r.). Do podstawy daniny solidarnościowej włączone zostaną ponadto dochody objęte ulgą IP Box (stawka 5%).

Przykład 2.

Przedsiębiorca świadczący usługi programistyczne opodatkowane ryczałtem według stawki 12% osiągnął w 2026 r. przychody odpowiadające 210 000 euro. Jeżeli limit uprawniający do ryczałtu zostanie obniżony do 250 000 euro zgodnie z procedowanymi przepisami, przedsiębiorca zmieści się w nim i będzie mógł korzystać z tej formy opodatkowania w 2027 r., pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów. Załóżmy, że w 2027 r. jego przychody wyniosą równowartość 350 000 euro. Przekroczenie limitu 250 000 euro spowoduje utratę prawa do ryczałtu na 2028 r. Przedsiębiorca będzie wówczas rozliczał się według skali podatkowej albo wybierze podatek liniowy, jeżeli spełni warunki jego stosowania i dokona wyboru w terminie. Pierwotny projekt przewidywał dodatkowo stawkę 17% od nadwyżki przychodów ponad 300 000 euro. Senat 27 października 2026 r. przyjął jednak poprawki usuwające to rozwiązanie. Jeżeli zostaną utrzymane, przedsiębiorca w opisanym przykładzie rozliczy cały przychód za 2027 r. według właściwej dla swoich usług stawki 12%. Ostateczne zasady zależą od zakończenia prac legislacyjnych.

Uszczelnienie estońskiego CIT i fundacji rodzinnych

Ryczałt od dochodów spółek (tzw. estoński CIT) w przypadku uchwalenia proponowanych zmian zostanie poddany istotnym rygorom legislacyjnym:

1. Koniec z wyborem w trakcie roku: uchylenie art. 28j ust. 5 ustawy o CIT sprawia, że wejście w model estoński będzie dopuszczalne wyłącznie od pierwszego dnia danego roku podatkowego.

2. Rozszerzenie ukrytych zysków: znowelizowany art. 28m ust. 3 ustawy o CIT przesądza, że ukrytym zyskiem są świadczenia bez względu na źródło ich finansowania, w tym pokrywane z zysków wypracowanych przed przejściem na ryczałt. To bezpośrednia reakcja rządu na korzystny dla podatników wyrok NSA z 16 stycznia 2026 r. (sygn. akt II FSK 555/23).

3. Odwrócone domniemanie po wyjściu z ryczałtu: art. 28h ust. 4 ustanawia zasadę, że każda wypłata lub dystrybucja środków po rezygnacji z estońskiego CIT jest w pierwszej kolejności uznawana za wypłatę zysku wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem (co rodzi natychmiastowy obowiązek zapłaty podatku), chyba że treść uchwały o podziale wyraźnie wskazuje na zyski sprzed ryczałtu.

W obszarze fundacji rodzinnych projekt UD447 wprowadza barierę dla agresywnych optymalizacji. Stawka CIT od świadczeń przekazywanych na rzecz beneficjentów wzrośnie z 15% do 19%. Zwolnieniu podmiotowemu nie będą podlegać przychody z najmu krótkoterminowego oraz obiektów całodobowego zakwaterowania – zwolniony pozostanie wyłącznie bezpośredni, długoterminowy najem na cele mieszkaniowe.

Prawodawca wprowadza również minimalny okres karencji: zwolnienie z CIT przy sprzedaży mienia wniesionego do fundacji przysługiwać będzie dopiero po upływie 2 pełnych lat kalendarzowych, licząc od końca roku, w którym nastąpiło jego wniesienie (w praktyce karencja potrwa od 2 do prawie 3 lat). Zbycie aktywów przed tym terminem skutkować będzie koniecznością zapłaty standardowego 19% CIT. Ponadto fundacje rodzinne zostaną wprost objęte przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC) oraz podatkiem od wyjścia (exit tax).

Deregulacja: zniesienie sankcji za białą listę i split payment w kosztach

Bardzo oczekiwaną zmianą deregulacyjną (projekt UDER107) jest modyfikacja art. 15d ustawy o CIT oraz art. 22p ustawy o PIT. Z przepisów całkowicie znikają sankcje polegające na wyłączeniu wydatku z kosztów uzyskania przychodów (KUP) w przypadku dokonania przelewu na rachunek bankowy spoza białej listy podatników VAT lub z pominięciem obowiązkowego MPP pomimo stosownej adnotacji na fakturze.

Od 2027 r. jedyną podstawą wyłączenia płatności B2B w kwocie co najmniej 15 000 zł z kosztów podatkowych pozostanie dokonanie jej całkowicie bez pośrednictwa rachunku płatniczego (np. gotówką). Zniesienie sankcji dotyczy faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r.

W ramach ułatwień dla cen transferowych uchylono obowiązek składania w formularzu TPR odrębnego oświadczenia o rynkowości cen i sporządzeniu Local File. Informacja TPR będzie mogła być podpisywana na zasadach ogólnych przez pełnomocnika legitymującego się standardowym pełnomocnictwem UPL-1. Mikro- i mali przedsiębiorcy zostaną ponadto zwolnieni z obowiązku wykazywania ogólnych wskaźników finansowych w deklaracji TPR.

W Ordynacji podatkowej planowane jest wprowadzenie instytucji milczącego załatwienia sprawy (art. 143a) w ściśle określonych postępowaniach wnioskowych – brak rozstrzygnięcia w terminie 2 miesięcy oznaczać będzie automatyczne uznanie żądania podatnika (m.in. przy wnioskach o umorzenie zaległości do wysokości pensji minimalnej rocznie). Warto także odnotować, że sankcje pieniężne za błędy w KSeF zostają odroczone do 1 stycznia 2028 r. (projekt UD477), choć sam całkowity obowiązek fakturowania w systemie oraz zakaz wystawiania faktur na kasach fiskalnych wejdą w życie zgodnie z planem od 2027 r.

Zmiany podatkowe od 2027 r. - podsumowanie

Nadchodzący rok 2027 przyniesie fundamentalne przemodelowanie polskiego krajobrazu podatkowego. Choć ustawodawca eliminuje archaiczne sankcje w kosztach podatkowych i upraszcza procedury raportowania cen transferowych, bilans zmian bezsprzecznie przechyla się w stronę uszczelnienia systemu. Dla wielu przedsiębiorców drastyczny spadek limitu ryczałtu do 250 000 euro wymusi zmianę formy opodatkowania, a rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej w VAT na branżę IT, marketingową i doradczą sprawi, że stosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanie się biznesową koniecznością. Równocześnie zaostrzenie rygorów w estońskim CIT i fundacjach rodzinnych zamyka dotychczasowe luki optymalizacyjne. Świadome zarządy i działy finansowe powinny wykorzystać nadchodzące miesiące na wdrożenie nowych procedur weryfikacji dostawców, przegląd umów spółek oraz dostosowanie systemów księgowych.

Najczęściej zadawane pytania – FAQ

1. Czy od 2027 r. spółka będzie mogła wybrać estoński CIT w trakcie roku obrotowego?
Nie. Nowelizacja uchyla art. 28j ust. 5 ustawy o CIT. Przejście na ryczałt od dochodów spółek będzie dopuszczalne wyłącznie z pierwszym dniem danego roku podatkowego. Spółki, które uchybiły terminom sprawozdawczym przy wejściu w trakcie lat ubiegłych, mogą jednak skorzystać z procedury abolicyjnej pod warunkiem złożenia podpisanego sprawozdania do Szefa KAS do 31 stycznia 2027 r.

2. Jakie zakupy usług niematerialnych rodzą ryzyko odpowiedzialności solidarnej w VAT?
Odpowiedzialność obejmuje usługi wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT (m.in. IT, doradztwo zarządcze, rachunkowość, reklama, badania rynku i rekrutacja), jeżeli transakcja opiewa na kwotę co najmniej 15 000 zł brutto lub łączna suma takich usług od danego usługodawcy przekroczy w danym miesiącu 50 000 zł netto. Zapłata w mechanizmie podzielonej płatności (MPP) całkowicie wyłącza to ryzyko.

3. Kto od 2027 r. definitywnie straci prawo do opodatkowania ryczałtem ewidencjonowanym?
Prawo do wyboru ryczałtu na rok 2027 stracą przedsiębiorcy, których przychody w 2026 r. przekroczyły równowartość 250 000 euro (wcześniejszy limit wynosił 2 000 000 euro). 

4. Czy przelew na konto spoza białej listy od 2027 r. wyklucza zaliczenie wydatku do kosztów podatkowych?
Nie. Na mocy nowelizacji art. 15d ustawy o CIT i art. 22p ustawy o PIT uchylono sankcję wykreślenia wydatku z kosztów uzyskania przychodów za płatność na rachunek spoza białej listy lub brak MPP. Sankcja ta dotyczy od 2027 r. wyłącznie płatności bez rachunku płatniczego (np. gotówką w wysokości co najmniej 15 000 zł). Płatnik nadal jednak odpowiada solidarnie za podatek VAT sprzedawcy.

5. Czy fundacja rodzinna od 2027 r. sprzeda wniesione mienie bez podatku dochodowego?
Tylko pod warunkiem zachowania dwuletniego okresu karencji. Nowy art. 6 ust. 8 pkt 2 ustawy o CIT wyłącza ze zwolnienia sprzedaż mienia wniesionego do fundacji przed upływem 2 pełnych lat kalendarzowych liczonych od końca roku wniesienia. Wcześniejsze zbycie aktywów podlega opodatkowaniu standardową stawką 19% CIT.

Autor: Anna Hugiel-Lazarowicz